Mikołaj Czyżewski

Миколай Чижевський

Transkrypcje nazwiska:

Mykola Chyzhevskyi

Zawód / tytuł:

Oficer Armii URL, metalurg, profesor

Grupa społeczna:

inteligencja, wojskowi

Miejsce narodzin:

Cipky (gub. połtawska) lub Hadziacz

Data narodzin:

1.10.1890

Data śmierci:

1.12.1954

Czas pochówku:

po 1947

Dane związane z nagrobkiem

Tekst inskrypcji (brzmienie oryginalne):

Ludwika Malczewska
Z Dąbrowskich
zmarła dnia 8 list. 1947 roku przeżywszy lat 65

Dr inż. Mikołaj Czyżewski
Profesor Akademii Górniczo Hutniczej w Krakowie
zmarł dnia 4 grudnia 1954 roku przeżywszy lat 64

Rok powstania grobu:

Autor projektu:

Charakter grobu:

mogiła zbiorowa

Rodzaj grobu:

lastriko

Opis elementów grobu:

Nagrobek składa się z dwóch elementów tworzących stelę, ustawioną na niewielkim postumencie, na steli przytwierdzono dwie metalowe tabliczki z inskrypcją.

Opis otoczenia grobu:

Nota biograficzna:

Mikołaj Czyżewski (ukr. Миколай Чижевський) – metalurg, profesor AGH. Urodził się w 1890 r. we wsi Cipky gub. połtawskiej (wg innych w Hadziaczu na Ukrainie). Syn Pawła i Zofii z Rubisów. Absolwent seminarium duchownego, następnie Mikołajowskiej szkoły Artylerii. W 1911 r. rozpoczął studia na Wydziale Chemii Instytutu Politechnicznego w Kijowie, które przerwał po wybuchu I wojny światowej, wysłany jako oficer na front. Po wybuchu rewolucji w Rosji w 1918 r. przeszedł do tworzącej się armii ukraińskiej, gdzie został mianowany dowódcą brygady artylerii 3. Dywizji Żelaznej. Uczestnik I i II pochodu na Ukrainę (6 XII 1919 – 6 V 1920 i listopad 1921). Napisał na ten temat wspomnienia „5 dób na okupowanej przez Moskwę Ukrainie” („5 діб на окупованій Москвою Україні”). Dosłużył się stopnia majora. Po klęsce wyprawy kijowskiej i internowaniu Armii URL w Polsce przebywał w obozie nr 10 w Kaliszu, gdzie ukończył Akademicki Kurs Sztabu Generalnego i został mianowany do stopnia podpułkownika Armii URL. W 1921 r. rozpoczął studia na Wydziale Górniczym Akademii Górniczej w Krakowie. Ukończył ją w 1928 uzyskując tytuł inżyniera metalurgii. W trakcie studiów, dzięki wstawiennictwu prof. Jana (Iwana) Feszczenki-Czopiwskiego został od 1.10.1923 r. zatrudniony jako zastępca asystenta w Zakładzie Opałoznawstwa Wydziału Hutniczego. Po ukończeniu akademii został od roku akademickiego 1928/1929 zatrudniony jako młodszy asystent, a od 1931/1932 jako starszy asystent w katedrze Technologii Ciepła i Paliwa. W 1934 obronił tam pracę doktorską, a w 1935 uzyskał habilitację i tytuł docenta koksownictwa oraz technologii ciepła i paliwa. W okresie międzywojennym brał aktywny udział w życiu emigracji ukraińskiej w Polsce, m.in. był delegatem na II Zjazd Ukraińskiej Emigracji Politycznej w Warszawie (1928); został wybrany członkiem rady głownej UCK; od 1930 był redaktorem czasopisma „Biułeteń. Informacijnyj Orhan Ukrajinśkych Emihrantiw” („Бюлетень. Інформаційний Орган Українських Емігрантів”) wydawanego w Krakowie. Po wybuchu II wojny światowej został 6.11.1939 r. aresztowany podczas akcji „Sonderaktion Krakau”. Po zwolnieniu pracował w powstałej na bazie zlikwidowanej przez władze okupacyjne Akademii – Szkole Technicznej Górniczo-Hutniczo-Mierniczej. Po zakończeniu wojny i reaktywowaniu Akademii Górniczej zorganizował tam Katedrę Odlewnictwa, zostając w 1946 r. jej pierwszym profesorem nadzwyczajnym. W latach 1951-1953 był dziekanem Wydziału Odlewnictwa. Pod jego kierunkiem przygotowano około 100 prac magisterskich i inżynierskich. Opublikował 47 prac (indywidualnych i zbiorowych), w tym 7 skryptów. W 1928 r. ożenił się w Krakowie z Henryką Malczewską, z którą miał jednego syna Olega. Był prezesem Stowarzyszenia Naukowo Technicznego Odlewników Polskich i przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu odlewnictwa w Krakowie. Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. Zmarł nagle 1.12.1954 r. w Krakowie i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim. W budynku D-8 Wydziału Odlewnictwa, na parterze, znajduje się tablica poświęcona profesorowi Mikołajowi Czyżewskiemu.

Dane cmentarza:

Cmentarz Rakowicki w Krakowie

Województwo: Małopolskie

Powiat: Krakowski

Gmina: Kraków

Miejscowość: Kraków

Adres pocztowy: Rakowicka 26, 31-510 Kraków

Plan cmentarza

Numer Kwatery, numer alei i grobu:
Kwatera XXXVII, rząd 4, miejsce 9 (N 50.076448; E 19.955383) )

Opis cmentarza:

Najstarsza nekropolia Krakowa, założona w 1801-2 r. na terenie podmiejskiego wówczas folwarku Bosackiego, w związku z wydanym zakazem pochówków na dotychczas istniejących cmentarzach przykościelnych w obrębie miasta. Teren wykupiły od zakonu Karmelitów Bosych władze austriackie, a koszt urządzenia cmentarza pokryło miasto Kraków i okoliczne gminy. Pierwszy pogrzeb miał miejsce w styczniu 1803r. Apolonii z Lubowieckich Bursikowej, zmarłej 15 I 1803 r. osiemnastoletniej mężatki. Pierwotny grób Bursikowej nie przetrwał, jednak w 1865 r. odpisana została z niego inskrypcja. W styczniu 2003 r., gdy obchodzono 200-lecie założenia nekropolii, odtworzono ową płytę, której poświęcenia dokonał Franciszek Macharski. Nazwa cmentarza pochodzi od nazwy drogi (obecnie ulicy Rakowickiej) wiodącej do odległej o 2 km wsi Rakowice. Cmentarz Rakowicki był kilkakrotnie powiększany (w 1863, 1885 i 1933 r.), a w jego obręb włączono także założony w pobliżu w 1920 cmentarz (wojskowy). Najstarsza część Cmentarza Rakowickiego została rozplanowana w 1839 r. przez znanego architekta Karola Kremera, jako charakterystyczny plan bramy - symbol przejścia od doczesności do wieczności. W centralnym punkcie tego właśnie założenia wzniesiono w latach 1861-62 r. kaplicę (na miejscu wówczas istniejącej drewnianej) p.w. Zmartwychwstania Chrystusa Pana, ufundowaną, a później ofiarowaną miastu przez rodzinę bankierów krakowskich - Ludwika i Annę Helclów. Nekropolia jest miejscem pochówku krakowian, zarówno zwykłych obywateli miasta, jak i tych zasłużonych: twórców kultury, naukowców, przedstawicieli znanych rodów, działaczy niepodległościowych, politycznych i społecznych, uczestników ruchów niepodległościowych, powstań, obu wojen światowych i innych. Cmentarz Rakowicki jako pomnik kultury narodowej, miejsce spoczynku wielu zasłużonych osób, a także wartościowy zespół zabytków sztuki nagrobnej, został w 1976 r. decyzją Urzędu Miasta Krakowa wpisany do rejestru zabytków (nr rejestru A-584). Część nagrobków jest dziełem znanych architektów, m.in. Teofila Żebrawskiego, Feliksa Księżarskiego, Sławomira Odrzywolskiego, Jakuba Szczepkowskiego, a także rzeźbiarzy: Tadeusza Błotnickiego, Wacława Szymanowskiego, Karola Hukana i innych. Cmentarz zajmuje powierzchnię prawie 42,18ha, której znajduje się ok. 75 tys. grobów. Wojskowa część cmentarza przy ul. Prandoty została utworzona w 1920 r. na terenie dawnego placu ćwiczeń saperów jako prostokąt podzielony na 10 kwater. Pierwszymi chowanymi tu osobami byli zmarli w wyniku ran lub chorób żołnierze i oficerowie Wojska Polskiego i członkowie ich rodzin. Znajduje się tam m.in. pomnik żołnierzy Armii Kraków tu pochowanych. Pomnik odsłonięto w 1990 r., trzy lata później złożono przy nim 52 urny z ziemią z pól bitewnych Armii Kraków oraz z Katynia, Ostaszkowa i Miednoje. Odrębne kwatery mają tutaj żołnierze niemieccy. Krakowską młodzież, poległą w latach 1914-1920 upamiętnia pomnik wystawiony w 1926 r. Własną kwaterę mają także żołnierze Armii Czerwonej. Przeniesiono do niej w 1997 r. groby spod Barbakanu. Prostotą założenia wyróżnia się tutaj kwatera lotników brytyjskich. Miejscem najczęściej odwiedzanym jest grób rodziców papieża Jana Pawła II - Emilii z Kaczorowskich i Karola Wojtyły oraz brata papieża - Edmunda Wojtyły. Pobyty Jana Pawła II na Cmentarzu Rakowickim i jego modlitwę przy grobie najbliższych upamiętnia odsłonięty w dniu 9 kwietnia 2005 r. pomnik wykonany przez prof. Czesława Dźwigaja, zrealizowany staraniem ZCK. Pomnik został artystycznie odlany w brązie, przedstawia Jana Pawła II z dłońmi trzymającymi różaniec wspartymi na klęczniku. Cyt. za: https://www.zck-krakow.pl/13/graveyards/2/cmentarz_rakowicki

Źródła:

Bruski J. J., Petlurowcy. Centrum Państwowe Ukraińskiej Republiki Ludowej na wychodźstwie (1919-1924), Kraków 2004, s. 312, 313, 558.
https://historia.agh.edu.pl/mediawiki/images/7/7b/Tablice_-_Mikolaj_Czyzewski._Biuletyn_AGH_nr_84.pdf
Kolańczuk A., Nekropolie i groby uczestników walk niepodległościowych w latach 1917-1921, Przemyśl 2003, s. 144.
Kolańczuk A., Ukraińscy emigranci polityczni w życiu naukowym, kulturalnym, społecznym i gospodarczym w II RP, Przemyśl 2019, s. 105-106
Sieński H., Profesor Mikołaj Czyżewski, „Biuletyn AGH” nr 84, s. 24-25
Wiszka E., Emigracja ukraińska w Polsce 1920-1939, Toruń 2001.
Z dziejów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w latach 1919-1967, oprac. J Sulima-Samujłło oraz zespół aut., Kraków 1970, s. 621
Życiorysy profesorów i asystentów Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (1919-1964), red. M. Odlanicki-Poczobutt, Kraków 1965, s. 62-66
Наріжний С., Українська еміграція. Культурна праця української еміграціх між двома світовими війнами, Львів-Кент-Острог 2008.